Câu 9
1. Phân tích các vấn đềlương thực và thực phẩm và mối quan hệ với môi trường?
1.1. Nhu cầu dinh dưỡng của con người và mối liên hệ với môi trường
Thức ăn là nguồn cung cấp năng lượng và các chất dinh dưỡng thiết yếu cho cơ thể con người dưới dạng gluxit, lipit, protein, rượu, cùng với các axit amin, axit béo, vitamin và khoáng chất. Trong suốt quá trình sống, cơ thể con người liên tục thực hiện các phản ứng sinh hóa để duy trì các chức năng sống như tuần hoàn, hô hấp, tiêu hóa và bài tiết, do đó luôn cần một lượng năng lượng nhất định được cung cấp từ thực phẩm. Năng lượng sinh ra từ các chất dinh dưỡng khác nhau không giống nhau, trong đó lipid có giá trị sinh năng lượng cao nhất, tiếp đến là protein, gluxit và rượu.
Nhu cầu năng lượng của con người phụ thuộc vào chuyển hóa cơ sở và mức độ lao động thể lực. Chuyển hóa cơ sở là năng lượng tối thiểu cần thiết để duy trì các chức năng sống trong điều kiện nghỉ ngơi, chiếm tỷ trọng lớn ở các cơ quan như gan, não, cơ và thận. Ngoài ra, nhu cầu năng lượng tăng lên theo cường độ lao động, thời gian lao động và mức độ cơ giới hóa sản xuất. Điều này cho thấy, khi dân số tăng và mức sống nâng cao, nhu cầu thực phẩm cũng gia tăng cả về số lượng lẫn chất lượng, kéo theo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống sản xuất nông nghiệp và tài nguyên môi trường
Để đáp ứng các nhu cầu dinh dưỡng này, con người buộc phải đa dạng hóa nguồn thực phẩm, mở rộng sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và khai thác thủy sản. Chính quá trình này đã làm gia tăng sử dụng đất, nước, phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật và kháng sinh trong chăn nuôi, từ đó tạo ra những áp lực lớn lên môi trường đất, nước và hệ sinh thái tự nhiên.
1.2. Thực trạng dinh dưỡng ở Việt Nam và các vấn đề môi trường liên quan
Việt Nam về cơ bản đã giải quyết được tình trạng đói lương thực trên phạm vi cả nước, tuy nhiên thiếu đói vẫn còn mang tính cục bộ, thời vụ và chịu ảnh hưởng mạnh của thiên tai, đặc biệt ở các vùng miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ, Duyên hải miền Trung và Tây Nguyên. Tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi đã giảm nhưng vẫn còn chênh lệch rõ rệt giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng sinh thái. Đồng thời, thừa cân và béo phì lại gia tăng nhanh ở khu vực đô thị, phản ánh sự mất cân đối trong cơ cấu khẩu phần ăn.
Khẩu phần ăn của các hộ gia đình Việt Nam có sự chuyển dịch đáng kể theo hướng tăng tỷ lệ protein và lipid, giảm dần tỷ lệ gluxit. Sự thay đổi này gắn liền với quá trình đô thị hóa, tăng thu nhập và thay đổi lối sống, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nhu cầu sản xuất thực phẩm có nguồn gốc động vật – lĩnh vực gây phát thải khí nhà kính cao, tiêu tốn nhiều nước và gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.
Ngoài ra, còn có thực trạng tiêu dung đồ ăn nhanh và lãng phí lương thực xảy ra nhiều tại các khu vực thành thị, tạo ra lượng rác thải khổng lồ từ thực phẩm và các bao bì đóng gói.
1.3. Các loại lương thực – thực phẩm chủ yếu và tác động môi trường
Lương thực chủ yếu của loài người hiện nay là lúa, lúa mì và ngô, chiếm hơn một nửa diện tích đất trồng trọt toàn cầu và cung cấp khoảng 40% năng lượng khẩu phần cho nhân loại. Lúa gạo là nguồn lương thực chính của khoảng 3,5 tỷ người, tập trung chủ yếu ở châu Á. Lúa mì thích nghi với khí hậu ôn đới, còn ngô có giá trị năng lượng cao nhưng thiếu một số axit amin thiết yếu.
Bên cạnh đó, rau, củ, quả, cây họ đậu, thịt, cá và sữa đóng vai trò bổ sung các chất dinh dưỡng mà ngũ cốc không cung cấp đủ. Tuy nhiên, việc mở rộng diện tích trồng trọt và chăn nuôi quy mô lớn đã dẫn đến suy giảm rừng, thoái hóa đất, ô nhiễm nước do phân bón và chất thải chăn nuôi, cũng như suy giảm đa dạng sinh học.
1.4. Sản xuất thực phẩm trên thế giới và ở Việt Nam dưới góc độ môi trường
Trên phạm vi toàn cầu, số người thiếu lương thực có xu hướng giảm, song vẫn còn hàng trăm triệu người rơi vào tình trạng đói ăn, tập trung chủ yếu ở châu Á và châu Phi. FAO dự báo rằng đến năm 2050, sản xuất lương thực toàn cầu cần tăng khoảng 75% mới có thể đáp ứng nhu cầu của dân số thế giới. Điều này đồng nghĩa với việc áp lực lên đất đai, nước ngọt, rừng và môi trường sinh thái sẽ ngày càng lớn.
Tại Việt Nam, nông nghiệp đóng vai trò trụ cột của nền kinh tế và đã đạt được những thành tựu to lớn trong sản xuất lương thực, không chỉ đảm bảo an ninh lương thực trong nước mà còn xuất khẩu với khối lượng lớn. Tuy nhiên, mô hình sản xuất thâm canh, phụ thuộc nhiều vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật đang gây ra ô nhiễm môi trường đất, nước và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
1.5. Các tiềm năng về thực phẩm của loài người và hệ lụy môi trường
Một trong những hướng giải quyết vấn đề lương thực là ứng dụng các thành tựu của cách mạng xanh, thông qua giống mới, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật nhằm tăng năng suất cây trồng. Mặc dù giúp nhiều quốc gia thoát khỏi nạn đói, cách mạng xanh cũng để lại nhiều hệ lụy nghiêm trọng như thoái hóa đất, ô nhiễm hóa chất, mất tri thức bản địa và gia tăng phụ thuộc của nông dân vào thị trường vật tư nông nghiệp.
Bên cạnh đó, biển và đại dương được xem là nguồn tiềm năng lớn cho an ninh lương thực toàn cầu thông qua khai thác và nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, khai thác quá mức, ô nhiễm vi nhựa, chất thải sinh học và hóa chất trong nuôi trồng thủy sản đang làm suy giảm nghiêm trọng hệ sinh thái biển.
Cuối cùng, việc tăng cường sử dụng đất và tài nguyên thiên nhiên cho sản xuất thực phẩm cần được thực hiện song song với bảo vệ môi trường, phục hồi rừng, ứng dụng công nghệ sinh học và phát triển nông nghiệp bền vững. Đây là điều kiện tiên quyết để giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa lương thực – thực phẩm và môi trường trong dài hạn.
Bạn đang đọc truyện trên: Truyen3h.Co