19
Tôi đồ rằng khả năng này của con người phụ thuộc một phần vào một đột biến trong gen mã hóa enzyme catechol-O-methyltransferase, hay COMT.
Enzyme này có nhiệm vụ phân hủy dopamine tại thùy trán sau khi nó được giải phóng.
Có hai phiên bản đột biến khả thi, gọi chung là đa hình valine-methionine.
Phiên bản gen methionine tạo ra enzyme COMT có điểm nóng chảy thấp hơn, trong khi phiên bản valine mã hóa cho COMT có điểm nóng chảy cao hơn.
Điều này có nghĩa là ở những người mang phiên bản methionine, COMT bị mất hoạt tính nhanh hơn ở nhiệt độ não bình thường, cho phép dopamine lưu lại tại các khe synapse lâu hơn để kích hoạt các chức năng thần kinh, vì không có enzyme để phân hủy chất dẫn truyền này.
Sự cung cấp dopamine ổn định giúp tăng cường hoạt động của thùy trán, bao gồm khả năng động não và dự tính.
Nhờ vào đột biến này và các đột biến liên quan đến chất dẫn truyền thần kinh khác từ hàng triệu năm trước, con người sơ khai đã có thể lập kế hoạch xa hơn và dự liệu các sự kiện tương lai như chiến tranh và nạn đói.
Chính nhờ khả năng dự liệu, họ đã thực hiện những việc như chế tạo vũ khí và học cách canh tác.
Tương tự, "ký ức về tương lai" cho phép chúng ta cảm nhận được ý niệm về thời gian và giúp giải thích niềm tin vào tôn giáo, kiếp sau và sự vĩnh cửu.
Các luồng xử lý thông tin của não bộ
Một cách khác để phân chia các bán cầu não là thành ba phần: trên, giữa và dưới; hay chính xác hơn là các luồng lưng (dorsal), trung gian (intermediate) và bụng (ventral).
Luồng lưng (phía trên): Nằm ngay dưới vị trí bạn đội một chiếc mũ cao bồi.
Luồng này chủ yếu xử lý việc xác định vật thể đang ở "đâu" trong môi trường bên ngoài, cũng như chuyển động của chúng.
Luồng bụng (phía dưới): Xử lý việc vật thể đó là "cái gì", đặc biệt là trong hệ thống thị giác.
Luồng trung gian: Mã hóa cho việc "khi nào" các sự kiện xảy ra, đồng thời liên quan mật thiết đến ngôn ngữ và hệ thống tế bào thần kinh gương.
Nhận thức "Lạnh" và Nhận thức "Nóng"
Phần lưng của vỏ não tiền trán và các vùng dưới vỏ kết nối với nó liên quan đến "nhận thức lạnh" (cold cognition), quá trình xử lý suy nghĩ, tri giác, trí nhớ điều hành, lập kế hoạch và đặt ra quy tắc một cách không cảm xúc.
Quá trình này bao gồm cả việc tạo ra các suy nghĩ và ức chế các suy nghĩ khác tùy theo bối cảnh.
Cuộc sống đầy rẫy những quy tắc và tình huống ngẫu nhiên, từ trò chơi Scrabble, golf cho đến kinh doanh; vỏ não tiền trán lưng sẽ cho bạn biết khi nào nên hành động theo thôi thúc—khi nào nên đặt một quân bài, đánh một quả bóng hay mua một cổ phiếu—và khi nào thì không nên.
Ngược lại, phần bụng của vỏ não tiền trán (chủ yếu là vỏ não ổ mắt và vỏ não tiền trán bụng giữa) lại liên quan đến "nhận thức nóng" (hot cognition), trí nhớ cảm xúc và các hành vi được lập trình về mặt xã hội, đạo đức.
Người có hệ thống tiền trán lưng hoạt động tốt sẽ có chức năng lập kế hoạch và điều hành vượt trội.
Người có hệ thống tiền trán bụng hoạt động tốt sẽ kiểm soát tốt hơn các hành vi bốc đồng và ứng xử xã hội.
Việc kết nối với người khác đòi hỏi cả nhận thức lạnh (để hiểu người khác đang nghĩ gì) và nhận thức nóng (để đồng cảm với cảm xúc của họ).
Một người bị tổn thương "hệ thống nóng" có thể không dự đoán được suy nghĩ của người khác và gặp khó khăn nhất trong việc chia sẻ cảm nhận.
Sự khác biệt thú vị: Có một sự phân tách giữa sự đồng cảm (kết nối cơ bản với nỗi đau của người khác) và "thuyết tâm trí" (khả năng hiểu suy nghĩ và niềm tin của người khác).
Người mắc chứng tự kỷ thường thiếu thuyết tâm trí nhưng không thiếu sự đồng cảm, trong khi những kẻ thái nhân cách (psychopathy) lại thiếu sự đồng cảm nhưng có thuyết tâm trí rất nhạy bén.
Sự trưởng thành và "Bộ máy" dưới vỏ não
Các mạch não này trưởng thành vào những thời điểm khác nhau.
Dù có những giai đoạn phát triển quan trọng ở tuổi lên hai, dậy thì, hay tuổi 30, nhưng một số mạch chỉ hoàn thiện hoàn toàn khi con người bước sang tuổi 60, thời điểm đỉnh cao trung bình của sự thấu suốt và trí tuệ.
Nằm sâu trong vỏ não là các cấu trúc dưới vỏ như hạch nền, đồi thị và thân não.
Hạch nền là vùng quan trọng để hiểu cách nhận thức và cảm xúc tương tác nhằm thúc đẩy hoặc ngăn chặn hành vi.
Đây là một vùng "âm - dương" cân bằng động, nơi động lực, ham muốn và các hành vi thú vị khác nhận được "nguồn năng lượng" của chúng.
Cơ chế "Làm" hay "Đừng làm"
Có hàng triệu vòng lặp thần kinh đi qua hạch nền.
Trong mỗi vòng lặp có các kênh song song:
Kênh "Làm đi" (Do It): Thúc đẩy hành động.
Kênh "Đừng làm" (Don't Do It): Ngăn chặn hành động.
Dopamine là chìa khóa mở công tắc: nó bật kênh "Làm đi" và tắt kênh "Đừng làm".
Khi bạn đang nằm trên ghế sofa và quyết định đi lấy một cốc bia, chính dopamine đã bật công tắc đó.
Những người bị bệnh Parkinson (do các tế bào dopamine bị chết) mất khả năng này.
Họ có ý chí muốn đứng dậy và có kế hoạch hành động, nhưng lại thiếu dopamine để kích hoạt kênh "Làm đi" nhằm bắt đầu chuyển động.
Chính vì hàng triệu vòng lặp kết nối này mà ngay cả một hành động đơn giản như gõ nhẹ ngón tay cũng có thể kích hoạt rất nhiều vùng não bộ trên cả vỏ não và dưới vỏ.
Bạn đang đọc truyện trên: Truyen3h.Co