Câu 10
1. Nhận biết các tai biến phố biến ở Việt Nam
- Các loại hình tai biến và phân bố của chúng
- Các nguyên nhân cơ bản
- Các hướng nghiên cứu, quy trình và phương pháp nghiên cứu
- Vai trò của các nhà khoa học quản lý, cộng đồng trong phòng chống thiên tai
Các Loại Hình Tai Biến Phổ Biến và Phân Bố tại Việt Nam
Tai biến khí tượng thủy văn như bão, áp thấp nhiệt đới và lũ lụt là những hiểm họa có tần suất xuất hiện cao nhất và gây thiệt hại diện rộng nhất trên dải đất hình chữ S. Các cơn bão lớn chủ yếu đổ bộ vào khu vực ven biển miền Bắc và miền Trung từ tháng 6 đến tháng 11, kết hợp với địa hình hẹp ngang dốc đứng của dải đất duyên hải miền Trung gây ra những trận lũ lụt, lũ chồng lũ lịch sử ngập trắng các vùng đồng bằng hạ lưu sông.
Tai biến địa chất thủy văn bao gồm lũ quét và trượt lở đất đá là những hiểm họa đặc trưng và có sức tàn phá khủng khiếp nhất tại các vùng núi cao Việt Nam. Các hiện tượng này phân bố đậm đặc tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Sơn La và dọc theo hệ thống sườn dốc của dãy Trường Sơn thuộc các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên, thường bùng phát bất ngờ vào mùa mưa lũ.
Tai biến bờ biển và môi trường nổi bật là sạt lở bờ sông, bờ biển và hiện tượng xâm nhập mặn sâu vào nội đồng. Bản đồ sạt lở bờ biển ghi nhận các điểm nóng nghiêm trọng dọc dải đất duyên hải miền Trung do sóng lớn và dòng chảy ven bờ bóc mòn, trong khi tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn lại diễn ra gay gắt nhất ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực.
Các Nguyên Nhân Cơ Bản Dẫn Đến Tai Biến
Điều kiện tự nhiên đặc thù và địa hình dốc là nguyên nhân nền tảng khiến Việt Nam dễ tổn thương trước thiên tai. Nằm trong vùng khí phó nhiệt đới gió mùa và là tâm điểm của một trong các vùng bão hoạt động mạnh nhất thế giới, Việt Nam phải hứng chịu lượng mưa năm rất lớn, kết hợp với cấu trúc địa hình ba phần tư là đồi núi dốc đứng, hệ thống địa chất nhiều đứt gãy phong hóa mạnh khiến đất đá dễ bị mất ổn định.
Tác động mạnh mẽ của biến đổi khí hậu toàn cầu làm trầm trọng hóa tính cực đoan và dị thường của các loại hình thiên tai. Sự nóng lên của khí quyển và đại dương làm thay đổi quy luật thời tiết, khiến các trận mưa lớn tập trung với cường suất chưa từng có xuất hiện dày đặc hơn, các cơn siêu bão hình thành nhiều hơn với quỹ đạo di chuyển dị thường, trái quy luật tự nhiên và cực kỳ khó dự báo.
Các hoạt động can thiệp thô bạo của con người vào thiên nhiên đóng vai trò là tác nhân kích hoạt thảm họa diễn ra nhanh hơn. Việc chặt phá rừng phòng hộ đầu nguồn làm mất thảm phủ bảo vệ đất, hoạt động bạt núi mở đường giao thông làm mất chân đế ổn định của sườn dốc, cùng với việc khai thác cát quá mức trên các dòng sông làm thay đổi dòng chảy, trực tiếp gây ra các thảm họa trượt lở và lũ quét kinh hoàng.
Hướng Nghiên Cứu, Quy Trình và Phương Pháp Nghiên Cứu Tai Biến
Các hướng nghiên cứu trọng điểm hiện nay tập trung vào việc hiện đại hóa công tác phòng chống tai biến bền vững. Các đề tài nghiên cứu chủ yếu đi sâu vào việc xây dựng bản đồ phân vùng cảnh báo nguy cơ thiên tai ở tỷ lệ lớn, phát triển các mô hình toán học dự báo định lượng mưa phục vụ cảnh báo lũ quét, và nghiên cứu ứng dụng các giải pháp công nghệ sinh học, vật liệu mới để gia cố đê điều, công trình hạ tầng.
Quy trình nghiên cứu hệ thống được thực hiện chặt chẽ từ khâu thu thập dữ liệu đến khâu đề xuất giải pháp thực tiễn. Quy trình bắt đầu bằng việc thu thập chuỗi số liệu khí tượng thủy văn lịch sử, khảo sát địa chất thực địa, phân tích ảnh vệ tinh đa thời gian, sau đó tiến hành mô phỏng các kịch bản thiên tai trên máy tính và cuối cùng là nghiệm thu, chuyển giao bản đồ rủi ro cho chính quyền địa phương sử dụng.
Phương pháp nghiên cứu đa dạng kết hợp giữa các kỹ thuật truyền thống và công nghệ số tiên tiến. Các nhà khoa học sử dụng công nghệ viễn thám và hệ thống thông tin địa lý để chồng xếp các lớp bản đồ nhân tố, áp dụng các mô hình toán thủy văn thủy lực để tính toán dòng chảy lũ, đồng thời kết hợp phương pháp điều tra xã hội học dựa vào cộng đồng để đánh giá chính xác tính dễ bị tổn thương của người dân.
Vai Trò của Các Bên Trong Phòng Chống Thiên Tai
Nhà khoa học đóng vai trò là khối óc cung cấp các luận cứ khoa học, công nghệ và giải pháp kỹ thuật cốt lõi. Nhiệm vụ của họ là nghiên cứu tìm ra quy luật phát sinh tai biến, vận hành các trạm quan trắc cảnh báo sớm, xây dựng kịch bản ứng phó tối ưu và tư vấn cho chính quyền về các tiêu chuẩn xây dựng công trình kháng chấn, đê kè kiên cố để sống chung an toàn với thiên tai.
Nhà quản lý đóng vai trò là nhạc trưởng điều phối, hoạch định chiến lược và tổ chức thực thi pháp luật. Các cơ quan quản lý nhà nước chịu trách nhiệm lồng ghép nội dung phòng chống thiên tai vào quy hoạch phát triển kinh tế xã hội, ban hành các lệnh sơ tán khẩn cấp, chỉ huy các lực lượng vũ trang cứu hộ cứu nạn và phân bổ ngân sách quốc gia cho công tác khắc phục hậu quả, tái thiết sau thảm họa.
Cộng đồng đóng vai trò là lực lượng tại chỗ trực tiếp quyết định hiệu quả ứng phó trong những giờ đầu tiên của cuộc khủng hoảng. Khi người dân được nâng cao nhận thức, họ sẽ trở thành tai mắt phát hiện sớm các dấu hiệu thiên tai, chủ động thực hiện các kịch bản sơ tán đã diễn tập, tự quản lý nguồn nhu yếu phẩm dự phòng và phát huy tinh thần tương thân tương ái để giúp đỡ nhau vượt qua hoạn nạn.
Bạn đang đọc truyện trên: Truyen3h.Co